Phan Chu Trinh

“Bất cứ dân tộc nào, bất luận quốc gia nào, dầu vàng, dầu trắng, dầu yếu, dầu mạnh, đã đứng cạnh tranh hơn thua với các dân tộc trên thế giới thì chẳng những thuần nhờ cái sức mạnh mà thôi, mà phải nhờ có đạo đức làm gốc nữa.”

“Nói tóm lại là cái tính chất của một dân tộc đã trải lâu năm kết tinh lại như hoàn chiếu mài không mòn, như sắt nguội đánh không bể thì mới gọi là đạo đức được.”

“Đã gọi là người thì phải có nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, cần, kiệm.”

“Nhân là có lòng thương người; nghĩa là làm việc phải; lễ là ăn ở cho có lễ độ; trí để làm việc cho đúng; tín là nói với ai cũng giữ lời cho người ta tin mình mới làm được việc; cần là làm việc phải siêng năng; kiệm là ăn ở dành dụm trong lúc no để phòng lúc đói, lúc có để phòng lúc không.”

“Người có đạo đức tức là người đã ở trong đạo làm người vậy.”

“Đạo đức thì không bao giờ thay đổi được.”

“Người ta có thể thay đổi được luân lý mà không thể thay đổi được đạo đức.”

“Luân lý như cái áo, tùy người lớn nhỏ mà thay đổi; đạo đức thì như cơm, như nước, như đồ bổ dưỡng, cần cho mọi người, dầu muốn thay đổi cũng không thay đổi được.”

“Xã hội không phải là cái luân lý cường quyền của chính phủ đối với dân, cũng không phải là sức mạnh của nước nọ đối với nước kia, mà chính là trong nước thì lấy người này đối với người kia, suy rộng ra thế giới thì lấy loài người đối với loài người.”

“Nói tóm lại xã hội luân lý là suy tự lòng công đức mà công đức lại là suy ở tư đức mà ra.”

“Nay muốn một ngày kia nước Việt Nam được tự do độc lập thì trước hết dân Việt Nam phải có đoàn thể đã.”

“Cuộc quân chủ đến ngày nay thì cũng như một cái hoa tàn lá héo phất phơ trong đời bây giờ.”

“Khi nào dân đã hiểu như thế thì nó mới biết thương nước, mà nó có biết thương nước thì một ngày kia mới mong tự do độc lập được.”

“Dân nào khôn ngoan biết lo tự cường tự lập, mưu lấy sự lợi ích chung của mình, thì càng ngày càng bước tới con đường vui vẻ.”

“Dân trí thực cũng đáng thương vậy!”

“Lợi bằng cái tóc thì so kè, họa bằng cái núi thì không nghĩ.”

“Cái khổ không biết tiếng nói ra thế nào, anh em tưởng tượng cũng biết được.”

“Chúng ta muốn nước ta có nhà chân đạo đức thì nên nhân dịp này phá tan dây xích chuyên chế đã ràng buộc ta hơn ngàn năm nay và thâu nhập những tư tưởng tự do của Âu châu để làm một phương thuốc cho người nước ta vậy.”

“Muốn cho dân Việt Nam ta biết nước là của chung chúng nó, thì phải đem cái tụi bù nhìn đó vất hết cả đi, thì nó mới có thể tìm kiếm cái nước đó là nước của ai.”

“Dù lúc thế nào đi nữa, trong nước đã có hiến pháp, ai cũng phải tôn trọng hiến pháp.”

“Dân nào ngu dại, cứ ngồi yên mà nhờ trời, mà mong đợi trông cậy ở vua ở quan, giao phó tất cả các quyền lợi của mình vào trong tay một người hay là một chính phủ muốn làm sao thì làm, mà mình không hành động, không bàn luận, không kiểm xét, thì dân ấy phải khốn khổ mọi đường.”

“Người trên thì làm lâu được thăng trật, chẳng qua sống lâu lên lão làng; người dưới thì đem của mua quan, thật là tiền bạc phá luật lệ.”

“Hợp sông làm bể, giùm cây nên rừng.”

“Cái phong trào trong thế giới nó mạnh liệt lắm: ai thuận theo nó mà đi, thì thuận buồm xuôi gió, ai không thuận theo nó thì cũng bị xô đẩy mà đổ lướt đi như rác cỏ.”

“Xưa nay người mà gọi rằng vua rằng quan đó, chẳng qua là người thay mặt làm việc cho nó, nếu làm không xong thì nó đuổi đi cũng không có lỗi gì.”

“Đối với pháp luật thì mọi người đều bình đẳng, không có ai là quan ai là dân cả.”

“Những người có tri thức thấy cái thảm trạng như thế, lo đến nòi giống tiêu diệt, cũng muốn rung chuông gõ mõ đánh thức nhau dậy, để lo phương cứu vớt nhau.”

“Không có một chút nào là tình liên lạc, không có một mảy nào là bụng thương yêu; không có cái đoàn thể bền chặt nào là đông quá ba người, không có một hội xã lợi ích nào là vốn hơn trăm bạc.”

“Anh em chưa nên nghe việc ngoài vội, trước hết phải học tiếng nước ngoài đã.”